Nhiều khách thích chơi bàn ghế gốc cây tự nhiên vì nhìn nó đã mắt. Một bộ đặt giữa phòng khách hoặc nhà vườn là thấy khác ngay: mặt gỗ lớn, dáng gốc ngoằn ngoèo, vân xoáy, nu nổi, không bộ nào giống bộ nào. Nhưng nỗi sợ cũng rất thật. Mua về vài tháng, gỗ nứt xé một đường to bằng ngón tay. Có bộ nhìn ngoài bóng đẹp, bên trong còn ngậm nước, để qua mùa nắng là toác. Có bộ phần dác gỗ chưa bỏ sạch, mọt ăn âm bên trong, tới lúc thấy bột gỗ rơi xuống nền thì đã muộn.
Tôi nói thẳng: đồ gốc cây chơi được, đẹp, có giá trị nếu chọn đúng phôi và xử lý khô kỹ. Nhưng dòng này không dành cho người chỉ nhìn lớp sơn bóng bên ngoài rồi xuống tiền. Gốc cây là phần phức tạp nhất của thân gỗ. Thớ xoắn, mắt sống, mắt chết, dác, lõi, nu gỗ nằm chen nhau. Thợ làm non tay thì dễ giấu lỗi bằng màu PU đậm, trám keo vội, đánh bóng thật căng để khách xem trong showroom. Về nhà gặp nắng, máy lạnh, độ ẩm thay đổi là lỗi lòi ra.
Vì vậy trước khi hỏi có nên mua bàn ghế gốc cây hay không, phải xem mình đang mua gỗ gì, phơi sấy ra sao, phần dác còn nhiều không, vết nứt được xử lý kiểu gì và nhà mình có đủ chỗ đặt bộ đó không. Nếu đang chọn đồ cho nhà mới hoặc nhà vừa cải tạo, nên xem tổng thể phong cách nội thất trước rồi hãy chốt bộ gỗ lớn. Một bộ gốc cây nguyên khối nặng vài trăm ký không phải món thích là bê qua bê lại. Đặt sai chỗ, bảo quản sai cách, gỗ xuống màu hoặc nứt dăm là chuyện bình thường.
Tại sao bàn ghế gốc cây tự nhiên lại có sức hút đặc biệt?
Cái hay của gốc cây nằm ở sự không đều. Bàn ghế đóng theo khung mộng thông thường có thể làm nhiều bộ giống nhau. Còn gốc cây thì khác. Mỗi phôi có một dáng riêng, vân riêng, đoạn u, đoạn lượn, đoạn nu nổi lên không theo khuôn nào. Khách chơi gỗ lâu năm thích chính điểm đó.
Tính độc bản không đụng hàng
Gốc cây lớn lên dưới đất, chịu lực, ôm rễ, gặp đá, gặp nước, gặp vết thương tự nhiên của cây. Vì vậy thớ gỗ ở phần gốc thường xoắn và dày hơn phần thân. Khi xẻ ra, mặt gỗ có thể hiện vân cuộn, vân chun, vân lửa hoặc nu gỗ rất lạ. Có bộ dáng hơi thô, mép không đều, nhưng đặt đúng nhà lại có chất riêng.
Người mua bàn ghế gỗ gốc cây nguyên khối thường không thích sự ngay hàng thẳng lối quá mức. Họ muốn một bộ bàn ghế có dấu cây thật: mắt gỗ, vết lượn, đường vân chạy lệch, cạnh bo tự nhiên. Miễn là lỗi kỹ thuật được xử lý ổn, những tì vết nhỏ lại làm bộ gỗ có hồn hơn.
Vân gỗ và nu gỗ ở phần gốc thường dày hơn thân
Phần thân cây thường cho ván thẳng, vân đều, dễ làm bàn ghế kiểu truyền thống. Phần gốc thì khó hơn. Thớ gỗ đan chéo, có chỗ đảo chiều, có chỗ ôm mắt. Chính vì vậy khi lên PU đúng tay, vân sẽ sâu và có độ nổi. Nu gỗ đẹp thì nhìn như từng đám mây nhỏ, từng mắt cuộn sát nhau. Nhưng cũng chính vì thớ xoắn như vậy nên gốc cây khó sấy, khó ổn định hơn ván hộp bình thường.
Cảm giác bề thế khi đặt trong nhà
Một bộ gốc cây lớn tạo cảm giác rất chắc. Mặt bàn dày, chân ghế nặng, tay ghế liền khối, ngồi vào thấy đầm. Với nhà có phòng khách rộng, nhà vườn, biệt thự sân vườn hoặc không gian tiếp khách kiểu mộc, dòng này hợp hơn so với sofa nhẹ hoặc bàn ghế đóng thanh mảnh. Nếu cần phối bộ gỗ với trần, tường, ánh sáng và các mảng trang trí khác, có thể tham khảo thêm hướng thiết kế thi công nội thất chuyên nghiệp để tránh mua bộ quá lớn rồi làm phòng khách bị nặng nề.
Nhưng bề thế cũng đi kèm bất tiện. Bộ càng lớn càng nặng. Có bộ bàn riêng đã hơn trăm ký, ghế dài hai ba người khiêng còn vất vả. Trước khi mua, phải đo cửa, cầu thang, thang máy, vị trí đặt và lối xoay. Không ít nhà mua được bộ đẹp nhưng đưa vào nhà trầy tường, kẹt cửa, cuối cùng phải tháo lan can hoặc thuê thêm người bê. Những thông số như chiều rộng lối đi, cao độ tầng, khoảng xoay cầu thang nên kiểm tra cùng các tiêu chuẩn thiết kế nhà ở cơ bản trước khi chốt kích thước bộ gỗ.
Bàn ghế gốc cây tự nhiên có tốt không? Sự thật về độ bền
Bàn ghế gốc cây tự nhiên tốt nếu phôi gỗ tốt, lõi đặc, được phơi sấy đủ thời gian và thợ xử lý đúng cách. Với các dòng như gõ đỏ, hương ta, cẩm, mun, nếu chọn được phần lõi già, ít dác, gỗ khô ổn định thì dùng rất lâu. Bề mặt có thể xuống màu theo năm tháng, lớp PU có thể mờ đi, nhưng phần gỗ chính vẫn chắc.
Ngược lại, nếu mua nhầm gỗ tạp, gỗ non, gỗ còn ngậm nước hoặc còn nhiều dác thì rủi ro cao. Gốc cây nguyên khối dày, không thể sấy kiệt dễ như ván mỏng. Bên ngoài có thể khô, bên trong vẫn còn ẩm. Khi đưa vào nhà, nhất là phòng có máy lạnh ban đêm và nóng ban ngày, gỗ co rút không đều. Kết quả là nứt xé, cong vênh, hở keo hoặc bật mảng trám.
Gỗ tốt phải chắc lõi, ít dác, cầm màu tự nhiên
Gõ đỏ, hương ta, cẩm, mun là những dòng được nhiều người chơi gỗ thích vì chất gỗ cứng, vân đẹp và độ bền tốt. Nhưng cùng một tên gỗ vẫn có hàng non, hàng già, hàng lõi, hàng dác. Đừng chỉ nghe người bán nói “gỗ quý” rồi tin ngay. Phải nhìn màu gỗ, thớ gỗ, trọng lượng, mùi gỗ, độ đanh khi gõ tay vào mặt bàn.
Dác gỗ thường nằm phía ngoài, màu nhạt hơn, mềm hơn, dễ bị mọt hơn. Một số xưởng xịt PU màu đậm để che dác, nhìn xa tưởng lõi đều. Gặp bộ nào màu quá đều, quá bóng, không thấy chuyển sắc tự nhiên giữa thớ và mắt gỗ, nên soi kỹ. Đồ gốc cây thật thường có chỗ đậm, chỗ nhạt, vân chạy không đều. Đó là bình thường.
Độ ẩm là điểm sống còn
Gỗ còn ngậm nước là nguồn gốc của nhiều lỗi. Ở Việt Nam, thời tiết nóng ẩm, mưa nắng thất thường. Một phôi gốc cây to nếu chỉ phơi vài tháng rồi đem làm hàng ngay thì rất dễ nứt. Thợ có kinh nghiệm thường để phôi nghỉ lâu, xẻ giải ứng suất, phơi chỗ thoáng, tránh nắng gắt trực tiếp, sau đó mới vào công đoạn tạo dáng, chà nhám, trám dăm và xịt PU.
Có lần tôi xem một bộ gốc cây khá lớn, mặt ngoài đánh bóng rất đẹp. Nhưng khi gõ vào vài điểm nghe tiếng hơi đục, mép dưới còn lạnh tay, vết nứt nhỏ có màu sẫm như vẫn còn ẩm. Bộ đó nếu đưa vào nhà kín, bật máy lạnh liên tục, vài tháng sau khả năng nứt xé rất cao. Hàng gỗ nguyên khối không thể chỉ nhìn mặt trên bóng là kết luận tốt.
Những rủi ro chí mạng khi chơi bàn ghế gỗ gốc cây
Chơi gốc cây phải biết chấp nhận một phần rủi ro tự nhiên. Nhưng có những lỗi không nên bỏ qua vì sửa rất mệt, tốn tiền và làm mất giá trị bộ gỗ.
Nứt xé do co ngót nhiệt
Nứt dăm nhỏ theo thớ gỗ là chuyện có thể gặp, nhất là với gỗ nguyên khối. Nhưng nứt xé toác, nứt xuyên mặt, nứt chạy dài từ mép vào lõi thì là lỗi nặng. Nguyên nhân thường do phôi chưa đủ khô, thớ gỗ căng, xử lý giải ứng suất kém hoặc đặt bộ gỗ ở chỗ nắng chiếu trực tiếp.
Đặc biệt, những bộ nguyên khối 100% rất khó sấy kiệt. Mặt ngoài khô trước, bên trong khô sau. Khi bên ngoài co lại mà bên trong còn ẩm, lực kéo sinh ra làm gỗ nứt. Nếu thợ trám keo lúc gỗ chưa ổn định, sau này vết nứt vẫn có thể mở tiếp, kéo bong cả đường trám.
Nguy cơ mối mọt nếu còn dính dác gỗ
Mọt thường thích phần dác hơn phần lõi. Dác mềm, nhiều dinh dưỡng hơn, dễ bị ăn âm. Có bộ bên ngoài sơn PU kín, bên trong dác đã bị mọt ăn. Lúc mới mua không thấy gì. Sau một thời gian, dưới chân ghế hoặc mép bàn có bột mịn rơi ra, chọc vào thấy mềm. Khi đó xử lý rất khó vì mọt đã đi sâu.
Khi xem hàng, nên kiểm tra phần mép, chân, mặt dưới, các hốc tự nhiên của gốc. Nếu thấy lỗ kim, bột gỗ, vùng gỗ mềm hoặc màu quá nhạt ở mép ngoài thì phải hỏi rõ. Đừng ngại cúi xuống soi mặt dưới. Nhiều lỗi nằm ở chỗ người mua ít nhìn nhất.
Quá nặng, khó di chuyển và khó vệ sinh
Đây là điểm nhiều khách không tính trước. Bộ gốc cây nặng, kê vào là gần như cố định. Muốn lau dọn phía sau, đổi vị trí, chuyển nhà hoặc đưa lên lầu đều khó. Nếu nhà nhỏ, lối đi hẹp, nền gạch dễ trầy, việc di chuyển bộ gỗ có thể thành một buổi vật lộn đúng nghĩa.
Nếu nhà có người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, cũng nên cân nhắc cạnh gỗ, độ cao ghế và khoảng trống đi lại. Gốc cây đẹp nhưng không phải lúc nào cũng tiện. Có bộ nhìn ở xưởng rất thích, đưa vào căn hộ nhỏ lại chiếm hết lối sinh hoạt.
Kinh nghiệm xương máu để chọn mua bộ gốc cây đáng tiền
Muốn mua đúng, đừng vội nhìn nước sơn. Sơn PU có thể làm gỗ tạp trông đẹp hơn rất nhiều. Cái cần xem là chất gỗ, phần lõi, độ khô, vết nứt và cách thợ xử lý các điểm lỗi.
Nhận biết chất gỗ trước khi nhìn kiểu dáng
Nên ưu tiên các dòng gỗ có tên tuổi rõ ràng như hương ta, gõ đỏ, cẩm, mun, tùy ngân sách. Gỗ tốt thường có thớ đanh, cầm nặng tay, màu có chiều sâu, vân không bị giả. Khi gõ nhẹ lên mặt bàn, tiếng nghe chắc, không bộp rỗng. Với gỗ hương, có thể có mùi thơm đặc trưng nhẹ khi chà ở mặt dưới. Với gõ đỏ, vân thường rõ, màu ấm, thớ chắc.
Cần tránh các loại gỗ tạp được xịt PU giả màu. Dấu hiệu hay gặp là màu đỏ nâu quá đều, vân mờ, mặt gỗ bóng dày như phủ nhựa, các góc khuất cũng bị phun màu đậm để che dác. Nếu người bán không nói rõ loại gỗ, tuổi phôi, thời gian phơi sấy, chỉ nhấn vào “hàng độc, hàng đẹp” thì nên chậm lại.
Soi kỹ vết nứt dăm và đường trám keo
Nứt dăm nhỏ không đáng sợ nếu đã ổn định và được xử lý đúng. Nhưng phải phân biệt nứt dăm với nứt xé. Nứt dăm thường nhỏ, nông, chạy theo thớ, không há miệng lớn. Nứt xé thì rộng, sâu, có thể thấy khe mở hoặc đường trám dài.
Khi xem bộ gỗ, dùng tay sờ dọc vết nứt. Nếu thấy mép sắc, khe còn mở, keo trám bị lõm, hoặc quanh vết nứt có tiếng kêu nhẹ khi ấn, nghĩa là điểm đó chưa ổn. Đường trám tốt phải chắc, phẳng, không bong mép, màu không quá lạc so với nền gỗ. Có những vết nứt được trám bằng keo trong hoặc keo màu, nhìn đẹp nhưng nếu gỗ còn co ngót, sau này vẫn bung.
Phân biệt phần dác và phần lõi
Lõi gỗ thường đậm màu hơn, chắc hơn, chống mọt tốt hơn. Dác gỗ nhạt màu, mềm hơn, nằm phía ngoài thân hoặc mép gốc. Với đồ gốc cây, giữ lại một ít dác để tạo dáng tự nhiên là chuyện có thể chấp nhận nếu đã xử lý kỹ. Nhưng bộ nào dác quá nhiều, nhất là ở chân ghế, tay ghế, mép bàn chịu lực, thì không nên ham rẻ.
Khi mua, nên yêu cầu xem cả mặt dưới bàn, mặt sau ghế, các hốc gốc và chân tiếp xúc nền. Đừng chỉ nhìn mặt trên. Một bộ đẹp thật sự phải ổn cả những chỗ khuất. Nếu mặt dưới còn ẩm, có mùi mốc, có bột mọt hoặc phần dác mềm, nên bỏ qua.
Hỏi rõ bảo hành nứt, mọt và xuống màu
Trước khi chốt, hỏi thẳng người bán: bảo hành nứt xé thế nào, mọt xử lý ra sao, lớp PU bong hoặc xuống màu có hỗ trợ đánh lại không. Đồ gỗ nguyên khối có thể phát sinh nứt dăm nhẹ theo thời tiết, nhưng nứt toác do gỗ chưa khô là chuyện khác. Hai lỗi này phải được nói rõ từ đầu.
Giá bàn ghế gốc cây phụ thuộc rất mạnh vào loại gỗ, kích thước phôi, độ liền khối, độ đẹp của vân nu, công xử lý và lớp hoàn thiện. Một bộ rẻ bất thường so với mặt bằng thường có lý do: gỗ tạp, nhiều dác, phôi còn non, vá nhiều hoặc kích thước nhỏ hơn quảng cáo. Giá không nói hết chất lượng, nhưng giá quá thấp thì nên kiểm tra thật kỹ.
Lời khuyên bảo quản dành riêng cho nội thất nguyên khối
Sau khi mua về, cách dùng ảnh hưởng rất nhiều đến tuổi thọ bộ gỗ. Nội thất nguyên khối không thích thay đổi nhiệt độ và độ ẩm quá gắt. Đặc biệt ở Việt Nam, mùa nồm ẩm, mùa nắng nóng, nhà bật máy lạnh thường xuyên đều có thể làm gỗ co giãn.
Tránh nắng chiếu trực tiếp
Không nên đặt bộ gỗ sát cửa kính hướng Tây hoặc nơi nắng chiếu thẳng nhiều giờ. Nắng làm bề mặt nóng nhanh, lớp PU xuống màu, gỗ co rút mạnh và dễ nứt dăm. Nếu bắt buộc đặt gần cửa, nên dùng rèm, phim cách nhiệt hoặc xoay vị trí để nắng không ăn vào một điểm cố định.
Lau bằng khăn ẩm vắt kiệt, không đổ nước trực tiếp
Cách bảo quản bàn ghế gốc cây đơn giản nhất là lau đều, nhẹ và khô nhanh. Dùng khăn ẩm vắt kiệt để lau bụi, sau đó lau lại bằng khăn khô. Không xịt nước trực tiếp, không dùng hóa chất tẩy mạnh, không để ly nước đá chảy nước lâu trên mặt bàn. Nước ngấm qua vết nứt nhỏ hoặc mép trám có thể làm đục PU, thâm gỗ hoặc phồng đường keo.
Xịt bóng hoặc đánh lại PU định kỳ
Sau vài năm sử dụng, bề mặt có thể mờ, trầy nhẹ hoặc xuống màu. Nếu bộ gỗ còn chắc, chỉ cần chà nhám nhẹ và xịt PU lại là lên mặt khá đẹp. Không nên tự mua sơn về quét nếu chưa biết hệ sơn cũ là gì. Sơn không tương thích có thể làm bề mặt nhăn, rộp hoặc loang màu.
Đặt kê ổn định, tránh nền quá ẩm
Chân ghế và chân bàn tiếp xúc nền lâu ngày dễ hút ẩm nếu nền nhà thường xuyên ướt. Nên kê ở nơi khô, thoáng, tránh sát tường ẩm. Khi lau nhà, không để nước đọng quanh chân. Nếu nhà ở tầng trệt, gần sân vườn hoặc khu vực độ ẩm cao, nên kiểm tra chân gỗ định kỳ để phát hiện mọt sớm.
Nên mua bàn ghế gốc cây khi nào?
Nên mua khi nhà đủ rộng, thích chất gỗ tự nhiên, chấp nhận được việc gỗ có mắt, có vết dăm nhỏ và có thể xuống màu theo thời gian. Dòng này hợp với người thích đồ mộc nặng, thích vân nu, thích cảm giác bộ bàn ghế có dáng riêng chứ không sản xuất hàng loạt.
Không nên mua nếu nhà quá chật, thường xuyên phải đổi vị trí nội thất, sàn yếu, cửa hẹp hoặc bản thân quá cầu toàn. Nếu cứ thấy một vết nứt dăm nhỏ là khó chịu, muốn từng milimet phải đều và phẳng như đồ công nghiệp, bộ gốc cây sẽ làm bạn mệt. Lúc đó nên chọn bàn ghế đóng khung mộng, dùng ván đã sấy kỹ, kết cấu nhẹ hơn và dễ kiểm soát hơn. Với nhà cần vật liệu sàn ổn định, dễ vệ sinh hơn đồ gỗ nguyên khối, có thể đọc thêm bài ưu và nhược điểm khi dùng sàn gỗ công nghiệp để cân nhắc đồng bộ phần nội thất gỗ trong nhà.
Chơi gốc cây là chơi sự tự nhiên của gỗ. Nó có vân đẹp, có dáng lạ, có độ đầm chắc, nhưng cũng có tì vết. Một bộ đáng tiền là bộ có chất gỗ tốt, lõi chắc, ít dác, phơi sấy ổn, vết nứt được xử lý thật chứ không chỉ che bằng lớp PU bóng. Khi xem hàng, cứ soi kỹ mặt dưới, gõ thử, hỏi rõ bảo hành, đừng ngại hỏi những câu khó. Người bán làm hàng đàng hoàng sẽ trả lời được. Người chỉ muốn bán nhanh thường sẽ né.
