Trong thi công xây dựng, ván khuôn thép định hình giữ chức năng tạo khuôn và định hình cho kết cấu bê tông tươi đến khi đạt độ cứng cần thiết. Hệ khuôn chuẩn kích thước giúp bề mặt cột, dầm, sàn phẳng hơn và hạn chế rò rỉ nước xi măng. Nội dung dưới đây tổng hợp khái niệm, ưu nhược điểm, thông số quy cách và các tiêu chí kiểm tra loại ván khuôn này tại công trường.

Ván khuôn thép định hình là gì?
Ván khuôn thép định hình là hệ ván khuôn được gia công sẵn tại xưởng theo các kích thước chuẩn với nhiều hình dạng như hình vuông, hình tròn và hình chữ nhật. Thiết bị này phục vụ trực tiếp cho công tác đổ bê tông cột, vách, dầm tại những công trình có quy mô và thiết kế khác nhau.
Kích thước cùng kiểu dáng của hệ ván khuôn thép phụ thuộc vào thiết kế hình học của từng cấu kiện trong bản vẽ. Khi ghép các tấm khuôn lẻ lại với nhau bằng phụ kiện liên kết, tổ đội thi công sẽ tạo ra không gian kín để chứa vữa bê tông tươi và duy trì sự ổn định cho cấu kiện trong suốt thời gian ninh kết.

Ưu điểm và hạn chế của ván khuôn thép định hình
So với các loại cốp pha truyền thống, hệ cốp pha thép định hình có những đặc tính riêng về độ bền cơ học, chi phí đầu tư ban đầu và điều kiện thao tác trực tiếp tại công trường.
Ưu điểm trong thi công
- Giá thành của loại khuôn này rẻ hơn khoảng 40% so với hệ ván khuôn panel.
- Có khả năng tái sử dụng nhiều lần với độ chính xác hình học cao, an toàn và đa dạng về kích thước lắp ghép.
- Giúp bề mặt sàn, dầm và cột sau khi tháo khuôn phẳng mịn hơn.
- Khung sườn làm bằng thép chịu được áp lực lớn từ bê tông tươi nên ít bị phá hủy trong quá trình đầm dùi.
- Rút ngắn thời gian gia công tại chỗ và đẩy nhanh tiến độ xây dựng phần thô.
Nhược điểm cần lưu ý
- Chi phí chế tạo ban đầu khá lớn so với cốp pha gỗ tự nhiên hay ván ép.
- Khối lượng mỗi tấm ván khuôn thép khá nặng, gây vất vả khi di chuyển thủ công và dễ dẫn đến va quệt nếu thợ thao tác thiếu cẩn thận.
- Bề mặt thép có thể bị cong vênh khi va đập mạnh và dễ bám dính bê tông nếu không quét dầu chống dính trước khi đổ.
- Các tấm ván khuôn thép có kích thước chia nhỏ nên tốn nhiều công lắp ráp các chốt liên kết và chi phí thuê nhân công.
Các loại ván khuôn phổ biến trong xây dựng hiện nay
Tùy theo vật liệu chế tạo và vị trí cấu kiện chịu lực, hệ thống khuôn đúc bê tông trên công trường được phân chia thành nhiều nhóm khác nhau. Gia chủ có thể xem thêm tại chuyên mục cẩm nang xây nhà để nắm rõ đặc điểm từng loại vật tư phần thô.
Ván khuôn gỗ
Ván khuôn gỗ được chia làm 2 loại chính. Loại thứ nhất là gỗ xẻ tự nhiên có sẵn, độ bền khá tốt nhưng trọng lượng nặng và chi phí đắt. Loại thứ hai là ván ép công nghiệp phủ phim hoặc không phủ phim, thường dùng để tạo hình bề mặt bê tông sàn và dầm.
Ván khuôn kim loại
Ván khuôn kim loại có giá mua mới đắt hơn nhiều so với ván khuôn gỗ, bù lại độ bền và số lần tái sử dụng cao. Xét về thao tác cắt ghép linh hoạt cho các góc cạnh lẻ thì dùng ván gỗ thuận tiện hơn, nhưng ván khuôn kim loại lại mang đến hiệu quả kinh tế lâu dài cho nhà thầu thi công nhiều công trình.
Ván khuôn nhựa
Ưu điểm rõ nhất của ván khuôn nhựa là trọng lượng nhẹ, không thấm nước và dễ tạo ra lớp bề mặt bê tông nhẵn mịn sau khi tháo dỡ. Tùy theo yêu cầu chịu lực của cấu kiện, loại khuôn nhựa này có thể được thiết kế dạng rỗng hoặc gia cố thêm sườn chịu lực.
Ván khuôn cột
Ván khuôn cột được chế tạo từ chất liệu gỗ hoặc kim loại. Nguyên tắc lắp dựng là ghép các tấm phẳng hoặc tấm cong thành một hộp kín có kích thước lòng trong trùng khớp với tiết diện cột trên bản vẽ, sau đó cố định chặt bằng hệ gông cột và cây chống xiên.
Ván khuôn dầm
Ván khuôn dầm có kết cấu dạng hộp dài gồm một tấm đáy và hai tấm thành bên, để hở mặt trên nhằm phục vụ việc đặt lồng thép và đổ bê tông. Hệ khuôn này đòi hỏi nhiều khung giáo chống ở phía dưới đáy và thanh chống xiên hai bên để giữ thành dầm không bị phình dưới áp lực của vữa bê tông. Khi bố trí cấu tạo cột thép dầm, kỹ thuật viên phải kê con kê bê tông đủ chiều dày lớp bảo vệ để cốt thép không chạm sát vào mặt tôn của khuôn.
Kích thước tiêu chuẩn của ván khuôn thép
Các xưởng cơ khí thường sản xuất ván khuôn thép định hình theo dải quy cách mô-đun sẵn có để thợ dễ dàng tổ hợp cho nhiều tiết diện cột, dầm khác nhau:
- Chiều dài tấm khuôn: 600 – 900 – 1200 – 1500 – 1800 mm.
- Chiều rộng tấm khuôn: 200 – 250 – 300 – 350 – 400 – 450 – 500 mm.
- Phần tôn mặt của tấm ván khuôn có độ dày phổ biến là 2,0 ly.
- Khung sườn chịu lực của cốp pha thép được tổ hợp bằng các thanh la thép với độ dày 2,5 ly.
Việc nắm rõ quy cách tấm khuôn giúp đội thi công tính toán chính xác diện tích ghép ván cũng như dự trù khối lượng vật tư liên quan. Chẳng hạn, khi đã xác định được kích thước khuôn sàn và dầm, bạn có thể ước tính nhanh 1 khối bê tông đổ được bao nhiêu mét vuông để đặt lượng bê tông tươi vừa đủ cho từng đợt đổ.
Các tiêu chí đánh giá một hệ ván khuôn thép đạt yêu cầu
Để đảm bảo an toàn chịu lực trong quá trình đổ và đầm bê tông cho kết cấu bê tông cốt thép nhà dân dụng, hệ ván khuôn thép định hình cùng đà giáo chống đỡ phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật theo TCVN 4453:1995 về thi công và nghiệm thu kết cấu bê tông cũng như các tiêu chí thực tế sau:
- Khuôn và hệ chống phải đủ khả năng chịu được toàn bộ tĩnh tải của bê tông tươi, cốt thép cùng hoạt tải của người và thiết bị thi công bên trên.
- Kết cấu khuôn phải được lắp dựng cứng vững và có hệ cây chống đỡ ổn định.
- Hệ thống cần được giằng giữ theo cả phương ngang lẫn phương dọc để giữ nguyên hình dáng thiết kế.
- Các mối nối và khe ghép giữa những tấm ván khuôn thép định hình phải được siết chặt bằng chốt sâu hoặc bu lông nhằm ngăn rò rỉ nước xi măng.
- Cấu tạo khuôn phải cho phép tháo dỡ từng bộ phận theo đúng trình tự kỹ thuật mà không gây sứt mẻ hay làm hỏng bề mặt bê tông.
- Vật liệu chế tạo khuôn sẵn có trên thị trường và thuận tiện cho việc vệ sinh, bảo dưỡng để tái sử dụng.
- Khuôn phải được căn chỉnh chính xác theo trục tim, cốt cao độ mong muốn và có bề mặt tiếp xúc phẳng.
- Trọng lượng tấm khuôn càng tối ưu về độ nhẹ trong giới hạn chịu lực thì càng thuận lợi cho thao tác lắp dựng.
- Bề mặt tấm khuôn không bị cong vênh hoặc biến dạng khi tiếp xúc với độ ẩm, nước xi măng và thời tiết ngoài trời.
- Toàn bộ chân giáo chống đỡ ván khuôn phải được đặt trên nền đất đầm chặt hoặc sàn bê tông vững chắc, có tấm lót chống lún.
Câu hỏi thường gặp về ván khuôn thép định hình
Khi nào nên dùng ván khuôn thép định hình thay cho ván khuôn gỗ?
Ván khuôn thép định hình phù hợp cho các công trình có nhiều cấu kiện cột, dầm, vách lặp lại cùng một kích thước hoặc yêu cầu độ chính xác hình học cao. Với những vị trí có hình dáng zích zắc phức tạp hoặc diện tích nhỏ lẻ, thợ thường kết hợp thêm ván khuôn gỗ để dễ cắt ghép tại chỗ.
Làm sao để ván khuôn thép không bị dính vào bề mặt bê tông khi tháo?
Trước khi lắp đặt cốt thép và đổ bê tông, bề mặt trong của tấm khuôn cần được cạo sạch vữa cũ và quét một lớp dầu chống dính cốp pha chuyên dụng. Lớp tách khuôn này ngăn vữa xi măng bám chặt vào mặt tôn và giúp việc tháo dỡ diễn ra nhẹ nhàng hơn.
Làm thế nào để hạn chế gỉ sét và cong vênh cho ván khuôn thép?
Ngay sau khi tháo khuôn, công nhân cần vệ sinh sạch bê tông bám dính ở mặt tôn và các rãnh sườn, gõ nhẹ để nắn phẳng các mép bị biến dạng. Khi chưa sử dụng tiếp, các tấm khuôn nên được bôi dầu bảo quản, xếp gọn trên đà kê cao ráo và có bạt che mưa nắng.
Phụ kiện đi kèm để lắp ghép hệ ván khuôn thép định hình gồm những gì?
Một hệ khuôn hoàn chỉnh khi lắp dựng sẽ cần các chốt chữ L hoặc chốt con sâu để khóa chặt các tấm khuôn cạnh nhau, thanh giằng, gông cột, ty xuyên qua tường hoặc dầm lớn, cùng hệ cây chống thép và kích tăng chỉnh độ cao.
Việc lựa chọn và kiểm soát chất lượng ván khuôn thép định hình ngay từ khâu lắp dựng sẽ quyết định trực tiếp đến độ phẳng cũng như sự an toàn của phần khung nhà. Nếu bạn đang có nhu cầu sửa chữa hoặc sử dụng dịch vụ xây nhà trọn gói, hãy liên hệ Xây Nhà Nga Việt qua hotline 0978 466 859 để được kỹ sư tư vấn chi tiết.







